Thứ Năm, 28 tháng 6, 2018

Giao tiếp với trẻ, những điều nên tránh

Từ công việc hàng ngày tại một ngôi trường khuyến khích sự tự do ở trẻ em, Hà quan sát thấy một số vấn đề trong giao tiếp với trẻ và ghi chép lại, vừa để làm tư liệu cá nhân, vừa để chia sẻ cho những ai thấy hữu ích.
Theo Hà, việc liệt kê ra các nguyên tắc cư xử với trẻ em hơi khó, vì mỗi người bằng bản năng và tình thương và quan điểm giáo dục riêng sẽ lựa chọn những cách khác nhau. Thay vào đó, có thể liệt kê những điều nên tránh trước.
1. Nói lớn tiếng
Khi trẻ đang giận dữ, khóc hoặc la hét, điều tối kỵ là người lớn cũng lớn tiếng theo. Dù là để can ngăn, can thiệp, hay nghiêm khắc kiểm điểm trẻ, thì cũng không nên lớn tiếng.
Người lớn lớn tiếng với trẻ chỉ tạo ra những cảm xúc tiêu cực hơn ở trẻ, tạo ra một cuộc tranh chấp không ngừng giữa nhiều bên.
Một điều đơn giản có thể làm ngay lúc đó, là hạ giọng xuống, bình tĩnh hỏi xem trẻ đang gặp chuyện gì. Điều này vừa giúp trẻ cảm thấy được quan tâm, vừa khiến trẻ kiềm chế hơn.
Phản xạ tự nhiên của trẻ khi thấy người đối diện hạ tông giọng, là chúng cũng hạ tông giọng. Bởi trong sâu xa, trẻ lớn giọng hay phản ứng thái quá chỉ hoàn toàn nhằm mục đích tự vệ. Nếu người lớn dịu dàng nhỏ nhẹ, chúng cảm thấy không còn bị đe doạ hay gặp nguy hiểm, phản ứng tự vệ sẽ không còn.
Bên cạnh việc tự hạ giọng mình, bạn cũng có thể nhắc nhở trẻ nhẹ nhàng:
“Con nói chậm lại để cô có thể nghe rõ hơn nhé!”
“Con nói nhỏ lại một chút nhé, nói nhỏ là cô đủ nghe rồi. Nếu nói to vậy, mình sẽ mệt đấy!”
“Con ngồi xuống thoải mái rồi nói chuyện nhé!”
“Có thể ngừng nhăn trán rồi từ từ kể lại cho cô không nè!”
2. Chỉ tay vào mặt trẻ, đứng chống nạnh nói chuyện với trẻNgười làm giáo dục thường sử dụng những hành động này để thể hiện quyền uy. Tuy nhiên, chúng tạo ra một hình ảnh không đẹp chút nào ở người thầy, người cô.
Chỉ tay vào mặt hay đứng chống nạnh khi nói chuyện với trẻ tạo ra cảm giác trẻ bị đe doạ. Ngoài ra, chúng không giải quyết được triệt để vấn đề mà chỉ khiến trẻ tuân phục vì sợ hãi.
Ở nhiều nước tiến bộ, người lớn thậm chí còn được khuyến khích quỳ xuống để tạo ra vị thế ngang bằng về chiều cao khi nói chuyện với trẻ, khiến chúng có cảm giác gần gũi, được lắng nghe.
Cần tránh tạo ra nỗi sợ uy quyền ở trẻ càng nhiều càng tốt.
3. Những kiểu câu nên tránhKiểu câu đe doạ: “Nếu con không …, con sẽ bị …”Kiểu câu này khuyến khích trẻ hành động vì nỗi sợ. Đây cũng là một dạng đưa mệnh lệnh một chiều, thiếu đối thoại, không khiến trẻ cảm thấy thuyết phục và vị nể trong thâm tâm.
Cũng nhằm mục đích đưa ra hình phạt, người giáo viên có thể sử dụng những cách nói khách quan hơn:
“ Trường mình có quy định …”
“Nếu con vi phạm điều này, theo quy định của trường, con sẽ phải …”
Ngoài ra, giáo viên có thể xem xét các cách phạt trẻ tích cực hơn. Ví dụ như gợi ý trẻ làm một việc tốt khác để được “xí xoá” lỗi lầm. Khi con vứt rác, thay vì la mắng, cằn nhằn, hoặc phạt ngay, giáo viên có thể gợi ý trẻ gom rác trong một phòng nào đó, hoặc quét, lau căn phòng đó, để được bỏ qua.
Kiểu câu ra lệnh: “Con đi lên/đi ra/ăn/đưa đồ … ngay cho cô”Những mệnh lệnh không căn cứ, đặc biệt là những mệnh lệnh buộc trẻ phải ngừng trò chơi, giao nộp đồ, hoặc tước bỏ một quyền lợi nào đó trẻ hiện có, sẽ tạo ra tâm lý tiêu cực. Trẻ sẽ sợ hãi. Nguy hiểm hơn, trẻ sẽ bắt chước rất nhanh cách nói này của người lớn. Khi gặp các bạn nhỏ, yếu hơn, trẻ cũng sẽ có xu hướng ra lệnh như vậy. Bởi tâm lý chung, bất kể người lớn hay trẻ em, ai cũng muốn có cảm giác quyền uy.
Đặc biệt, giáo viên cần hết sức tránh dùng các câu ra lệnh trống không, thiếu chủ ngữ vị ngữ, ví dụ: “Đưa đây!”, “Đi ra!”, “Đứng lên!”.
Thay vì ra lệnh như trên, giáo viên nên dùng những cách đưa yêu cầu tích cực hơn như: nhờ trẻ giúp đỡ, dùng một câu có cấu trúc “Vì … nên …”, “Để … thì …”.
Kiểu câu chê bai, dán nhãn: “Con rất hư”, “Con là quậy nhất lớp này rồi đó”, “Con bị tăng động”, …Dù trực tiếp nói với trẻ hay chỉ là trao đổi với ba mẹ, thầy cô khác, cần hết sức tránh việc dán nhãn cho trẻ.
Mỗi đứa trẻ yếu mặt này sẽ mạnh mặt kia và ngược lại. Không có một cái “nhãn” nào có thể đánh giá đúng con người trẻ.
Ở độ tuổi chưa có tư duy phản biện, trẻ bị dán nhãn, quy chụp sẽ cảm thấy bản thân mình rất tồi tệ. Dù ngay tại thời điểm đó, trẻ có cãi lại, thì trong thâm tâm trẻ vẫn bị cái nhãn “hư”, “quậy”, “tăng động”, … ám ảnh. Việc dán nhãn dễ làm suy giảm sự tự tin ở trẻ.
Hãy cho trẻ những nhận xét khách quan hơn. Phê bình trẻ cần nghiêm khắc, nghiêm túc, công tâm. Sau đó, phải tranh thủ cơ hội cho trẻ thấy rằng giáo viên cũng thừa nhận và khuyến khích các điểm mạnh trẻ có chứ không kỳ thị.
4. Gọi điện hoặc than phiền trực tiếp với người thứ ba trước mặt trẻDù là người lớn hay trẻ con, cảm giác có những người khác đang bàn tán về mình, lại là bàn về cái sai của mình, không dễ chịu chút nào.
Đối xử công bằng và khách quan với trẻ, đó là nếu đây là vấn đề giữa cô/thầy và con, thì chúng ta sẽ cùng giải quyết, không lôi kéo thêm bên thứ ba. Khi lôi kéo bên thứ ba, trẻ sẽ lập tức cảm thấy yếu thế, rơi vào thế “hai đánh một”.
Nếu chia sẻ với phụ huynh về vấn đề của trẻ, hãy thật khéo léo, đừng để trẻ cảm thấy bị đe doạ. Nên giao tiếp với tâm thế cùng nhau tìm ra cách tốt nhất để giúp trẻ, hạn chế “mắng vốn”, than phiền, vì như vậy chỉ càng bộc lộ sự bất lực của nhà giáo dục.
5. Đem những biểu hiện xấu của trẻ ra để tám chuyện, than phiền và chê bai trong nhóm giáo viênTrẻ chưa tốt, chưa hoàn thiện, đó là lý do chúng cần đến chúng ta. Là các nhà sư phạm, điều tối kỵ là đem điểm xấu của trẻ ra bàn tán chỉ nhằm mục đích giải toả sự khó chịu, chê bai trẻ. Điều đó chỉ càng làm lây lan ác cảm về trẻ trong nhóm giáo viên, và bộc lộ sự yếu kém của người thầy người cô vì không ai có thể giải quyết vấn đề chỉ bằng cách chê bai.
Những cuộc trao đổi trong nhà trường nên đi theo hướng chia sẻ vấn đề, cùng giúp đỡ nhau tìm cách giải quyết. Muốn vậy, cần có sự bao dung, khách quan, hạn chế dán nhãn học sinh.
Kết luận1. Đừng xem trẻ con chỉ là trẻ con. Giao tiếp với trẻ bằng sự bình đẳng và tâm thế làm bạn.
2. Đừng dùng lời nói, hành động gây tổn thương và có tính bạo lực, chỉ vì sợ rằng: “Không làm thế thì trẻ sẽ hư”. Luôn có một cách nói và làm ôn hoà, bất bạo động nào đó, chỉ là ta chưa tìm ra mà thôi.
3. Không có bất kỳ cách xử lý nào gây ra hiệu quả tức thì. Tác động lên trẻ cần sự bình tĩnh và kiên nhẫn, chờ trẻ thay đổi từ từ. Đừng nôn nóng muốn trẻ tuân phục ngay.

Thứ Hai, 28 tháng 5, 2018

CẢM GIÁC THẾ NÀO KHI CÓ MỘT TEAM?

Từ ngày có một team cùng làm việc, mình nhận ra, hay đúng hơn là xác quyết hơn những điều mình đã nghĩ từ trước, rằng làm leader không sung sướng và oai như mọi người hay nghĩ. Muốn sung sướng thì đừng làm leader. Ngoại trừ những người làm leader chỉ vì muốn thể hiện quyền uy, muốn có cái danh vị đẹp đẽ với đời, thì dẫn dắt nguyên một nhóm là vất vả nhiều hơn là sung sướng. Nhưng nó là một cái vất vả cực .. “phê” và xứng đáng, vì chính người leader cũng học được vô số bài học nghề nghiệp.

Vì sao nói là vất vả? Vì phải lao tâm nhiều hơn, lo lắng nhiều hơn, lo trước cả những điều các bạn lo, cố hình dung để nghe thấy các feedback từ lúc mà chúng còn chưa được cất lên thành lời. Vì phải đổ thêm thời gian, có khi là cả một chút tiền của, làm với 200% sức lực ngày thường. Có điều là phải tập quen với việc làm những thứ lớn lao hơn, hình dung bức tranh thật rộng để mọi việc bên dưới trơn tru, ngon lành, nhẹ khoẻ, không có bạn nào gặp khó khăn vì mình.

Nhiều hôm mình suy nghĩ thật lâu, cứ mãi day dứt trong đầu dù chẳng ai bắt buộc, dù như nhiều người nghĩ thì leader có thể ung dung nghỉ ngơi nhiều lúc, đâu ai biết, đâu ai giục và ép được đâu. Nhưng mình nhận ra mình quá trân trọng những con người đã vô cùng vô tư về đây với mình, trong đội của mình. Mình thích các bạn kinh khủng từ khi đọc profile, mỗi bạn một màu sắc, rất hay. Mình thấy các bạn giỏi, bằng tuổi các bạn mình chưa nghĩ được như các bạn đang nghĩ. Và quan trọng là bạn hẳn phải có cái gì đặc biệt lắm mới chọn về đây và giúp đỡ mình trong một chương trình như thế này. Hồi mới nhận đơn đăng ký, mình đọc kĩ chia sẻ của từng bạn tới mức gần như hình dung ra được bạn ấy trông ra sao, đi đứng nói năng thế nào luôn.

Từ khi có các bạn, mình học được nhiều, lớn lên nhiều. Mình hiểu được sếp của mình hơn trước, không có những đòi hỏi để được nuông chiều vô lý. Ngày xưa, ai nói gì về ý nghĩa của đoàn thể, hội nhóm mình cũng không tin, giờ đây mình mới hiểu thật sự muốn đi xa, phải cùng nhau, phải đứng bên nhau, phải là một nhóm, đừng bao giờ khư khư một mình mình. Vấn đề là teammates phải cho ra teammates, không gom bừa gom đại rồi gọi đó là một team được.

Và quan trọng hơn, leader phải cho ra leader, không làm được thì đừng làm để tránh vất vả cho người ở dưới. Tới đây mình mới nhận ra là những khó khăn trong công việc của mình khi ở trường cũ hoàn toàn có thể tới từ một leader nào đó ở một mắt xích nào đó trên kia đã không thật sự là leader đúng nghĩa.

Khi về đào tạo cho SHs, cô Tô Thị Hoàng Lan có nói một câu mình nhớ mãi: trong một mối quan hệ, ai hiểu biết nhiều hơn (có thể suy rộng ra là ai có nhiều quyền lực và vị thế hơn) thì người đó có trách nhiệm hơn trong mối quan hệ đó. Vì thế, trò không học được thì trách thầy, người dưới gặp khó khăn thì trách người trên, điều đó cũng không vô lý hoàn toàn.

Và đó là những điều mình đã suy nghĩ và nhận ra được kể từ khi có một team đồng hành. Mình vẫn còn rất nhiều điều chưa làm được nhưng điều quan trọng là mình rất MUỐN làm, muốn ở cùng với các bạn để tạo ra một điều gì ý nghĩa. Mình chẳng muốn đơn độc thêm chút nào nữa. Thế nên mình sẽ cố gắng và cố gắng nhiều hơn mỗi ngày.


Chủ Nhật, 1 tháng 10, 2017

LSTS trong bóng đêm

LSTS TRONG BÓNG ĐÊM

Cảm xúc của một người với một người vốn đã phức tạp. Cảm xúc của một người với một thứ to đùng như một cái trường lại càng phức tạp hơn. Trường là cái gì? Là học sinh? Là căn phòng của riêng tôi? Là hiệu trưởng? Là đồng nghiệp? Hay đôi khi còn là một huyền thoại nào đó nữa? Là hình ảnh của “tôi” khi sống ở đó? Là những trải nghiệm công việc? Làm sao có thể nói rằng tất cả cảm xúc của tôi đối với các thứ đó đều là yêu, mến, thương, tự hào, căm ghét?

Kỷ niệm là một thứ vô cùng, vô cùng riêng tư.

Trong vòng một năm qua, mình ghé LSTS toàn vào ban đêm. Một người như thế nào mà lại toàn ghé LSTS vào ban đêm? 😛

Có hôm mình với học trò cũ đi trên hành lang lót đá màu xám, đi trong buổi đêm không một bóng người, nhìn từng chiếc cửa, nhớ lại chiếc nào trong đó từng là của mình. Mình cũng thấy tim rớt mất vài nhịp chứ không đùa.

Có đêm theo chị lên trang trí phòng, bước vào căn phòng sáng trưng rộng rãi mà mình cũng từng ... có một cái, thấy thân thuộc như là của mình, rồi nhớ lại chỗ cái bảng trắng này hồi xưa mình cũng từng viết bao nhiêu là thứ hay ho. Những dòng chữ trên bảng gợi nhớ hàng trăm giờ học đã trôi qua, mỗi giờ học là một sự riêng tư thiêng liêng, thuần tuý. Chỉ trong giờ học mình mới được tự do, được là mình, được đối diện với những thứ trong trẻo nhất. Bước ra khỏi một giờ học là bị rút cạn năng lượng vì người lớn bên ngoài, phải chờ khi về nạp lại. Đêm về nằm ngủ, mình mơ thấy một tiết học mà học sinh không hiểu bài, mình nhanh chóng nhận ra rồi xử lý ngon ơ như một người thợ lành nghề, học sinh hào hứng lên hẳn. Nhưng đó chỉ là giấc mơ của mình.

Lại có lần đứng chờ người rước trước cổng trường, cũng ban đêm, chỗ có chữ trường ĐTL to bự, bất chợt mình nhớ lại cách đó 3 năm cũng đứng đó, cầm chiếc điện thoại LG, gọi cho người thân với bao háo hức vui mừng. Hồi đó nhìn cái lá xanh xanh trồng trước cổng, cũng thấy nó sao mà đẹp và hình như ... xanh hơn chỗ khác!

Lại có lần đi qua sảnh lớn nhà trường, nhìn lên 6 chữ respect, service ... này nọ hiện ra mờ mờ trong bóng tối, nhớ như in cảm giác khi mới thấy chúng lần đầu, thấy thật đặc biệt. Rồi mình nhớ bà Marie Kondo nói rằng những đồ vật như cái áo cái quần hay những không gian như căn nhà, căn phòng đều nghe được lời nói của con người, vậy là mình nói nhỏ nhỏ một câu sến sến: I love you. Hy vọng “cái” LSTS này là ngoại lệ, nó không nghe thấy, không thì mắc cỡ thôi rồi.

Vào chính lúc đó, mình nhận ra rằng mình vẫn thích LSTS gần như lúc ban đầu mình gặp nó. Mình thích nó hiền lành trong bóng đêm như thế này. Mình thích nó im lặng không có tiếng nói con người, không ngày ngày phải oằn mình lắng nghe những âm thanh xì xào, đanh ác, cay nghiệt, ích kỉ nào đó. Khi mình gặp nó, mình cũng chỉ gặp nó với bộ dạng đơn sơ thế này thôi, mình yêu là yêu cái đó. Mình đâu biết bên trong nó chứa những người nào, những người đó có thể làm nhau tổn thương ra sao. Vì họ nhân danh LSTS mà làm những điều họ đang làm, nên có lúc mình đã ghét lây, ghét nhầm LSTS, trong khi kỳ thực nó chỉ hiền khô như lúc nằm trong bóng tối này thôi.

Mình nghĩ nếu gặp LSTS lúc mình đã trưởng thành hơn chút xíu, thì mình sẽ không nhầm lẫn như vậy, sẽ dũng cảm giữ được tình yêu ban đầu đó, tả đột hữu xông mà chiến đấu với những thứ không tốt nhân danh bạn ấy, chứ không đơn phương quay đầu mà đi yếu ớt như vậy. Coi như là gặp nhau sai thời điểm.

Hồi chiều mình đọc được một câu là: khi còn trẻ nên tìm môi trường nhỏ mà làm, ở một nơi lớn thì học được quy trình làm việc, học được cách làm theo những thứ đã đi vào nền nếp, ổn định, không thể đổi thay. Nhưng ở môi trường nhỏ thì sẽ học được đam mê, ý chí, và nhiều thứ mới mẻ hơn, mà đỡ trầy vi tróc vảy hơn. Với mình thì câu đó đúng. Nên nghĩ tới LSTS thì mình chỉ tiếc thôi, không buồn nữa, như ngày xưa.

Khi ra đi mình nói với thầy HT, mình vào SG với mục đích trải nghiệm, nay mình xin thầy cho mình đi trải nghiệm điều mới. Sau đó thầy không nói gì thêm. Ra đi như vậy không thấy tiếc, thời gian qua ở xa LSTS vô vàn điều đã thay đổi trong mình. Con người xưa nay đã ở trong một phiên bản mà cá nhân mình cho rằng ổn hơn nhiều, ngon lành hơn nhiều. Nó rất khác với cảm nhận trong mấy năm ở Hà Nội và mấy năm làm việc ở trường, có thay đổi, nhưng chỉ là thay đổi luẩn quẩn trong một hình xoắn ốc rất vô nghĩa.

Nói như vậy không có nghĩa là nói cuộc đời của những người ở LSTS hiện nay vô nghĩa. Mình khác họ, ngay từ mục tiêu ban đầu mình đã chẳng giống họ, dù mọi người hay chọc mình vào đây “vì người yêu”, “vì xin việc”, “vì LSTS”, mình vẫn tự hiểu rằng mình vào đây vì một điều khác lớn hơn những dự định ổn định cho tương lai. Mỗi người tìm kiếm một điều khác nhau, nên chẳng có gì để so sánh ở đây hết.

Nhưng vì kỷ niệm là một thứ vô cùng vô cùng riêng tư, nên mình vẫn cho rằng mình có một LSTS của riêng mình, không giống ai, hơi ích kỉ, không muốn chia sẻ với ai. Và có ghét nói lời hoa mỹ tới mấy thì vẫn phải cám ơn LSTS nhiều nhiều vì những thứ đã qua!

P/s: Nghiêm túc hơn chút xíu thì mình muốn nói về việc một môi trường như thế nào thì được gọi là “tốt”. Nhưng để một dịp khác nói thì hơn. Mình chỉ nghĩ rằng mỗi người nên đặt tiêu chuẩn rõ ràng và cao hơn về điều này, không phải “huyền thoại” nào cũng đúng, cũng chìm ngập vào đó là có thể quên hết muộn phiền.

Thứ hai, một tổ chức được làm nên từ những người ở trong nó. Khi đội ngũ đó có sự thay đổi dù nhỏ, bản chất của tổ chức cũng thay đổi theo. Tổ chức chỉ là cái vỏ rỗng nếu không có đội ngũ bên trong. Vậy nếu là mình, mình nghĩ tổ chức phải tự hào về mình, chứ không phải là ngược lại.

Thứ Sáu, 11 tháng 8, 2017

10/8

1. Hôm nay mình phát hiện ra hai túi hành tăm mẹ gửi bị mốc đen sì do mình quên mang nó ra khỏi túi nilon, để nó nằm trong cái túi ẩm ướt, đọng nước đó năm ngày. Xót hành của mẹ, mình tìm mọi cách cứu vãn. Mình đổ hành vào rổ sắt, đặt dưới vòi nước mạnh, chà xát cho bong hết lớp vỏ lụa và lớp mốc, rồi đong đưa kheo khéo cho mấy cái thứ đó trôi đi theo nước trong chậu. Cứ như vậy, hết ba bốn lượt, vì hành rất là nhiều. Cuối cùng cũng lọc ra được những củ hành bé xíu trắng trẻo chưa hề hấn gì. Mình đổ ra hộp bằng bìa các tông, bật quạt hong khô từ sáng tới tối. Cảm thấy thật vui vì không phụ công mẹ, lại có thêm một kinh nghiệm xử lý đồ ăn hư.

Trong lúc "cứu hành", mình chợt nhớ, mẹ mình rất hay làm những việc như thế. Mẹ luôn tỉ mẩn với những món đồ ăn mộc mạc, nhỏ xinh, tiếc từng cọng rau, củ lạc. Dù mẹ làm công việc tính toán ở công sở cả đời, cũng có những khi kinh tế thật là khấm khá, nhưng cuối cùng mình vẫn cảm thấy mẹ phù hợp với hình ảnh "nhà quê" đó nhất. Khi làm cỏ, hái rau, đào củ, bón phân, tưới nước, hẳn mẹ đã thấy trong lòng rất nhẹ nhõm. Mẹ sẽ nghĩ tới mấy chục năm căng thẳng ở cơ quan, rốt cuộc tại sao cuộc đời lại phải căng thẳng như vậy? Có khi nào mẹ đã ở nhầm chỗ, làm nhầm việc, sống nhầm một phần đời hợp với người khác hơn là mình?

2. Nghĩ như vậy thì mình thấy quanh đây, rất nhiều người cũng có thể đang ở nhầm chỗ. Nhưng có hề hấn gì đâu, khi chính họ chẳng bao giờ đặt câu hỏi về điều đó hay có nhu cầu trở về đúng chỗ của mình.

3. Hôm nay mình dạy một cậu nhóc. Cuộc sống của cậu loanh quanh tới trường, về nhà. Trường học là những giờ học mòn mỏi ngóng breaktime, còn nhà là phòng riêng tiện nghi đóng kín cửa, wifi đủ mạnh và một chiếc iPad đủ mượt mà. Nhà còn là những giờ học thêm cũng mòn mỏi ngóng breaktime không kém, vì bao nhiêu tin nhắn vừa nãy đã kêu tin tin vẫn đang đợi chờ, bao nhiêu điều mới đang diễn ra ở thế giới phía trong mấy chục cm vuông màn hình, chúng đang thay đổi từng giờ, mới lên từng phút, biến chuyển từng giây. Ngồi ở đây học bài, với cậu, khó ở lắm, giống như là mình đang bị bỏ rơi, bị cho ra rìa, bị nằm ngoài một thế giới sôi động.

Nhà cậu nằm trong một khu phố giàu có, nơi hay đi với các mỹ từ: “văn minh”, “dân trí cao”. Bước chân xuống dưới là thấy Tây. Còn đứng trên ban công, có thể trông rõ những mái nhà liền kề phố san sát. Có ai từng đứng trên lầu cao chung cư mấy chục tầng này, đặt ước mơ xuống dưới những mái nhà phố đáng giá chục tỷ đó? Mình đồ rằng ước mơ của người thành phố cũng chỉ tầm thường như thế mà thôi.

Nhà cậu có cửa sổ nhìn ra một quang cảnh rộng của quận 7. Dưới đó có gì? Một bức tranh hổ lốn màu sắc nhợt nhạt. Màu của xi măng, sắt thép, bê tông, nhựa đường. Của những công trình đang vươn cao không ngừng giữa một vùng đất ngày càng lên giá, "đáng sống". Của những chắp vá, lổn nhổn mà các đầu óc thiển cận đang đắp điếm lên thành phố này, hay nói cách khác là tàn phá nó, tạo nên một cảnh quan xấu xí. Chợt mình nghĩ, cậu nên ghen tỵ với đám trẻ con nhà quê, như mình từng là, và những đứa trẻ gần nhà mình đang là. Chúng sống ở nơi mà thiên nhiên hào phóng; màu xanh, cây cối, gió, ánh trăng, sông nước, không gian vô cùng, vô cùng hào phóng. Những tuổi thơ giàu có đó, chính chúng có đang biết quý trọng điều mình đang sở hữu, hay lại sai lầm như mình ngày xưa, choáng ngợp bởi siêu thị, ánh đèn thành phố, nằng nặc đòi đi xa?

Mình ngồi đó, nhìn cậu. Mình cảm thấy hai người thật sự là hai thế giới quá khác nhau. Bỗng nhiên, lần đầu tiên trong đời giáo viên mình đã có suy nghĩ ích kỉ: không bao giờ mình có điểm chung và muốn có điểm chung với cậu, cái đứa trẻ đen bóng, béo phục phịch ngồi đó, mắt lơ đễnh chờ thời gian trôi, lòng rộn ràng mong tới giây phút được chạm ngón tay vào màn hình iPad nhẵn thín. Phần nào trong trí não cậu mang chức năng cảm xúc, phần đó có đang nhẵn thín hệt màn hình iPad? Không một rung cảm, không một nỗ lực nào để hiểu những thứ mình đang đọc, đang đối diện.

Chẳng thể có điểm chung nào đâu, bởi cậu làm sao hiểu được cho mình, những giây phút xúc động khi đọc được một câu văn trong sáng, chân thành, sự nâng niu một từ ngữ hay, nỗi cảm động khó hiểu trước một buổi chiều, hay khoảnh khắc dắt xe ra về sau cơn mưa, Sài Gòn lạnh như băng, trong đầu hiện ra một câu thơ Xuân Diệu, nhận ra người xưa dùng từ giỏi quá, đâu như cái bọn con buôn mạo danh văn sĩ Phạm Lữ  n viết cái quái gì khiến mình ngồi 30 phút vẫn chẳng thể luận ra. Cậu làm sao hiểu được cho mình, cái cảm giác mơ hồ sung sướng được ngụp lặn trong từ và từ, ngắm nghía từng từ một thật lâu mà chẳng hết ngỡ ngàng, bái phục, thấy mình còn dốt quá, dốt quá, phải học thêm nhiều nhiều nữa. Cậu làm sao hiểu được những lúc trong đầu ách tắc với một suy tư, rồi đặt bút viết xuống hay gõ bàn phím ra cũng được, thì bỗng nhiên thấy chảy ào ạt một dòng nước ngôn từ, đâu ra đấy, mạch lạc, phần nào phần nấy rõ ràng. Cái sự khoan khoái đó, dẫu cho ngôn từ của mình từng khiến mình lao đao, từng làm người hiểu lầm, từng vô tình mở tung cánh cửa lòng mình cho bọn thô lậu dò xét, suy đoán, bàn luận, thì cũng đáng để đổi lắm.

Nhìn mẹ cậu, đôi mắt hiền từ, nụ cười ngượng ngập, giọng nói trầm với đôi từ vùng vụng, mình thầm đoán có lẽ bà nội trợ ấy cũng xuất thân từ một miền quê nào đó chăng? Cái ánh nhìn nhân hậu đó dường như vẫn chứa chan ruộng đồng, gió chiều, vẫn còn hồn nhiên, đượm tình. Rồi mình tự đặt ra câu hỏi dựa trên giả định mình cho là thật ấy: ngày xưa điều gì đã khiến chị rời quê lên phố, hứa hẹn nào, tương lai nào, tình yêu nào đã khiến chị giờ đây sống trong căn hộ cao cấp này, đi lại quẩn quanh giữa những siêu thị, gian bếp, gian bếp, siêu thị, sinh con đẻ cái, chăm lo cho những đứa con lớn lên, đi học, đi xa. Dòng chảy cuộc sống có thể nhìn thấy trước ấy, có thật là dòng chảy thuận quy luật tự nhiên? Có ai dám ngược dòng người từ quê lên thành phố, để trở về quê, thật sự trở về, tìm kiếm cái mình thuộc về, cái mình là?

4. Từ khi rời quê vào Sài Gòn sau kỳ nghỉ hè, mình cứ nghĩ mãi về những điều như vậy. Tâm trí dường như bén nhạy bắt lấy tất cả những dẫn chứng nào có thể thâu nạp vào cái đề tài nan giải: ở phố hay ở làng. Tâm trí chắc hẳn cũng đã có câu trả lời, nhưng hành động ra sao là một vấn đề khó khăn, không nói trước được.

Chỉ biết rằng mình chợt hãi hùng. Hãi hùng rằng mình đã ngu khờ choáng ngợp trong phút chốc với cái xa hoa này. Họ làm đường rộng cho mình đi, xây mall cho mình ngắm, xây trường xịn cho mình dạy. Nhưng khoan đã, thì sao? Họ thật sự có cho mình cái gì không, ngoài cái cảm giác tự thấy mình sang trọng lên, văn minh lên. Đi giữa phố óng ánh đèn, xa hoa nhà cửa, mà tâm tình còn dối trá, manh mún, tiểu thương (đừng dùng từ tiểu nông, tội nhà nông), thì có nghĩa lý gì?

Mình hãi hùng ước mơ của đám người thành phố. Bám lấy một cái trường sang giàu, mặc những bộ quần áo đẹp đi trên hành lang rộng lót đá, mà mồm miệng vẫn nhọn những bàn tán, dị nghị, dèm pha, phân biệt, lắm chuyện. Mình hãi hùng cái gọi là lý tưởng cải cách giáo dục, gieo mầm cho thế hệ tương lai mà chỉ chọn đám trẻ nhà giàu mà gieo. Thế mà cũng gọi là lý tưởng?

Mình hãi hùng ước mơ của đám người thành phố. Làm lụng suốt đời, giành giật bon chen từng chút để làm gì, để kiếm cho mình mấy chục mét vuông không địa chỉ nằm ở độ cao hàng trăm nghìn mét so với mực nước biển. Bao giờ nhìn những khoảnh cheo leo trên bầu trời thành phố đó mình cũng thấy thương. Ở quê thừa mứa không gian, ở đây họ tính từng mét cửa sổ, đổi ra một khái niệm sang trọng, gọi là “viu” (view). “Viu xắt ra miếng”. Ở quê thừa mứa đất đai, ở đây họ bán biết bao sức lực để đổi lấy một miếng “đất” không có thật, vì nó nằm chồng lên một, hai, ba, bốn, năm, … hàng chục những miếng “đất” không có thật khác. Ở quê sông chảy hoang vu không ai tắm, ở đây nếu căn hộ nhìn thấy một góc nhỏ của con rạch thôi, giá trị cũng nhân lên. Ở quê cây xanh rậm rạp, ở đây họ khen ngợi những cọng lá cọng hoa lèo tèo, èo uột, giả tạo mà người ta trồng dưới sân chung cư.

Mình hãi hùng ước mơ của đám người thành phố. Mình hãi hùng cái gọi là phát triển. Từ trong những khoảnh căn hộ cheo leo kia, sẽ lại sinh ra những đứa trẻ phục phịch tay lướt iPad điệu nghệ, mắt lờ đờ, bỏ phí thiên nhiên, bỏ phí lịch sử, bỏ phí những câu chuyện mà chúng chỉ có cơ hội sống một lần duy nhất trong mỗi đời người.

Chủ Nhật, 6 tháng 8, 2017

Đời như còn nguyên mộng ước ban đầu

ĐỜI NHƯ CÒN NGUYÊN MỘNG ƯỚC BAN ĐẦU

(Viết nhân mười lăm năm xa nhà)

Tưởng tượng mà xem, sẽ hạnh phúc và thú vị lắm nếu bạn thay đổi quyết định vào phút chót, quay trở lại nơi mình vừa muốn quay lưng đi phút trước. Bạn sẽ gặp lại - bằng xương bằng thịt - những thứ mà trước đó thâm tâm bạn đã bịn rịn, nhớ nhung, đã tưởng là sẽ phải xa cách lâu lắm.

Bạn sẽ ở đó với tâm thế khác lúc trước. Tâm thế của những người/thứ thuộc về nhau, hiểu nhau, trân trọng nhau. Bạn sẽ toàn tâm toàn ý. Sẽ chẳng có những mơ mộng mông lung về một nơi nào khác mà bạn tưởng như nhất thiết phải đến đó mình mới sống được. Bạn hiểu ra rằng ở ĐÂY, bạn vẫn sống được.

Bạn sẽ không bao giờ sống như trong các tiểu thuyết đầy bi kịch, nơi tác giả cương quyết đẩy nhân vật vào một lỡ lầm nào đó khiến y phải hối hận. Bạn đâu cần câu khách, bán được nhiều sách? Bạn sẽ không bao giờ phải hối hận muộn màng. Vẫn luôn có cơ hội để làm lại, một thứ đáng giá không phải bao giờ cũng bắt bạn đánh đổi mới có được. Bạn luôn có thể quay đầu lại bất kỳ lúc nào bạn muốn. Vì đời bạn là đời bạn, đời bạn luôn rộng lượng với bạn, không giống như đời trong những cuốn tiểu thuyết nghiệt ngã kia.

Đâu còn cần đến thứ yêu thương vội vã, sáo rỗng ngày trước, khi mà thời gian bên nhau quá ít ỏi khiến ta phải cố sức bù đắp cho nhau bằng vật chất, quà cáp và tiền bạc, bằng những hứa hẹn tương lai, bằng việc gieo vào tâm trí nhau những hy vọng, hy vọng rằng những xa cách này sẽ đổi lại được nhiều thứ đáng giá mà kẻ không sẵn sàng đánh đổi không bao giờ biết tới. Những thứ đáng giá ấy đa phần nằm trong tưởng tượng, hình dung, ta không biết bao giờ mới thấy tận mắt, thậm chí ta không biết nó có thật hay không. Nhưng ta cứ chờ đợi, hy vọng vậy. Rồi hăm hở ra đi tìm kiếm nó, bỏ lại những điều ta quan niệm rằng có thể gác sang một bên, vì là thứ yếu, vì chẳng bao giờ mất được, vì đơn sơ tầm thường.

Bạn sẽ hằng ngày nhìn thấy những khuôn mặt thương mến. Sẽ yêu thương bằng sự thấu hiểu, gắn bó qua mỗi ngày chung sống. Sẽ bình tĩnh, từ tốn, vì biết là trươc mắt còn rất nhiều thời gian cho ta hiểu người này, còn rất nhiều thời gian ta phải ở cùng người này. Muốn không hiểu nhau, cũng phải hiểu nhau mà sống. Rồi ta dần dần nhận ra, cuộc sống đời thường phô bày bao nhiêu vẻ đẹp chân thật, mộc mạc của người thân. Nhìn họ đi, họ đang sống một cuộc đời giản dị biết bao. Họ không dồn hết chú ý về phía ta như trong những kỳ nghỉ ngắn ngủi, không suốt ngày lo chuyện ăn uống, sức khoẻ của ta, không suốt ngày gói ghém, dành cất cho ta, họ sẽ chẳng phải bận bịu chuẩn bị cho ngày ta đi ngay từ ngày đầu tiên ta về. Họ sẽ được sống cuộc sống của họ, lo nghĩ cho chính họ nữa. Họ sẽ làm vườn, xem phim, đi chơi, trò chuyện với tâm trí ở trong hiện tại. Mọi người sẽ giải thoát cho nhau ý nghĩ về ngày mai, về chia ly. Sẽ cởi bỏ cho nhau những mâu thuẫn tâm trí đáng ghét của người đi, kẻ ở. Chỉ bình yên sống bên nhau ngày qua ngày.

Thế rồi bạn chợt vỡ lẽ, có thể có một tương lai mà mình không cần đi tìm trong không gian, thời gian xa xôi. Có thể nghĩ về một tương lai cũng đồng thời là hiện tại. Ở đó mình chỉ sống thôi. Vẻ đẹp nằm nơi những gì đang diễn ra. Nói cách khác, bạn đã vứt bỏ luôn ý niệm về tương lai rồi.

Bạn hãy nghĩ về một cuốn sách hoặc bộ phim như thế đi. Chẳng có tình tiết nào éo le, chẳng tuyên truyền triết lý cũ kĩ kiểu sống là đánh đổi, hãy vươn tới ước mơ, xách ba lô lên và đi, đi xa để trưởng thành, hạnh phúc nào cũng phải đổi bằng nước mắt. Một cuốn sách hoặc bộ phim gieo vào người đọc người xem suy nghĩ đơn giản rằng tương lai ở đây, sai thì làm lại, mất thì sẽ tìm được ngay, đời luôn luôn vui, những điều tốt đẹp nhất luôn có sẵn dồi dào.

Bạn hãy làm điều đó. Hãy đón một chuyến xe về nơi bạn vừa mới bước chân đi khỏi chưa lâu. Hãy tha thiết với những thứ tưởng là tạm bợ, vứt bỏ những thứ tạm bợ tưởng là sẽ lâu dài gắn bó.

Bạn hãy làm điều đó. Hãy xuất hiện bất ngờ làm người thân vui vẻ. Hãy kiên nhẫn, tĩnh tâm mà sống những ngày mà sau này chẳng bạc vàng nào mua lại được. Hãy quan sát, yêu thương, trân trọng, học cách sống chung. Vẻ đẹp ở đó, minh triết ở đó, văn hoá, văn minh, tự do, chân lý ở đó, tất thảy đều ở đó.

Hãy nhìn vào những điều đang hiện hữu đó dưới một ánh sáng khác. Tấm mạng nhện mỏng manh trong nắng, những chiếc lá vàng rớt xuống trên thảm lá xanh, quả ớt đang chuyển từ xanh sang đỏ, bụi hẹ vừa vươn lên trên vết cắt hôm trước... Bạn sẽ chẳng thể gặp lại chúng trong dòng lịch sử nữa.

Hãy trở về đi. Trở về nơi mà bạn làm gì cũng sẽ luôn luôn đúng. Mọi lựa chọn sẽ không kéo theo hồ nghi, thấp thỏm, bẽ bàng, ngỡ ngàng, ân hận nữa.

Không bao giờ.

https://youtu.be/B7ATfVulan8

Thứ Sáu, 21 tháng 7, 2017

xạooo keee

Trong lúc rửa bát, Hà đã nghĩ ra vô số chuyện hay ho.

Ví dụ như, Hà nhận ra đa phần những thứ quan niệm sống mà người ta hô hào đều là xạo ke hết trơn.

Ẩn sau những diễn ngôn như "nghĩ đơn giản cho đời thanh thản", "tích cực lên", "hãy là một người dứt khoát", "là chính mình", "không cần thanh minh mới là người quân tử", "im lặng là vàng", "sống nhất quán", "đừng nhạy cảm quá",... là gì?

Ẩn sau chúng, là sự ích kỉ, đơn giản hóa con người, thái độ từ chối truy vấn về thực tại, tự lựa chọn vô minh, từ chối đối thoại và thấu hiểu, thiếu bao dung, thiếu cái nhìn rộng mở về cuộc sống và con người, lười biếng và dung túng cho ý nghĩ, v.v..

Hoặc chẳng hạn, "đừng làm tổn thương người khác". Hà thiết nghĩ mỗi người nên biết chấp nhận tổn thương, bởi vì chính mình phải thường xuyên làm cho mình đau hơn cả, phải làm cho mình tỉnh ngộ, vỡ lẽ... Khi đó, có nhận những lời nói khó lọt tai từ người khác, mình cũng không vội quy kết ngay rằng người ta cố ý làm tổn thương mình. Chỉ vì tự ái, nhiều khi mình đã từ chối một bài học đáng giá. Và con người mãi mãi chẳng đối thoại được với nhau nếu như có một bên cứ một xíu là làm mình làm mẩy "tôi buồn, tôi tổn thương, tôi giận hờn". :)

-----

Liên quan tới chuyện tại sao phải day dứt, truy vấn, căn vặn thực tại và chính mình để hiểu điều gì là đúng, Hà nhớ có một lần...

Một vị lãnh đạo tới khuyên răn Hà hãy đơn giản. Hà thấy rất buồn cười khi ở cương vị đó, hiểu hơn ai hết là chẳng có gì đơn giản cả, lại khuyên như thế. :) Nhân viên có thể đơn giản thanh thản mà sống hay không, phụ thuộc rất nhiều vào khả năng suy nghĩ "không-đơn-giản" và problematize mọi chuyện của các vị, phỏng ạ?

Mình là một thân phận nhỏ bé chẳng ảnh hưởng tới ai, mình có quyền suy nghĩ đơn giản. Nhưng khi làm giáo dục, chẳng ai còn nhỏ bé, không ảnh hưởng tới ai nữa cả.

Nếu có một người phức tạp, nhạy cảm tới với mình, Hà sẽ mừng vui vô cùng.

Nói chung, các diễn ngôn ở trên, nếu một người tâm niệm cho riêng mình thì họ cứ tâm niệm, đồng ý. Nhưng khuyên răn, tệ hơn là ép buộc người khác phải sống theo, Hà thấy rất buồn cười. Tiếc thay hiện giờ, đó lại là những diễn ngôn thịnh hành hơn cả.

Nếu Hà có cơ hội, như họ, Hà tin rằng mình sẽ làm rất khác, rất khác.

------------------

Chốt lại, đa phần vấn đề của Hà tới từ việc Hà cứ kỳ vọng, thậm chí tưởng lầm là họ có khả năng nhận thức những điều nằm ở nền tảng trên. Tới lúc nhận ra họ không như vậy thì chính Hà điêu đứng trước hết luôn rồi.


Kết quả hình ảnh cho offend myself

Thứ Hai, 3 tháng 7, 2017

Nghỉ bán sách

1. Cách đây một năm mình thử bán sách

để thử loại bỏ cái kiểu tôn sùng sách vở mù quáng,

để giải thoát cho cuộc "hôn nhân" không thành giữa mình và bao nhiêu cuốn sách,

để cho những thân phận sách vở nằm yên ắng ê chề mãi ở đó vì thói tham lam ngày trước của chủ nhân, sẽ được sống một đời sống khác trong tay người chủ mới, sôi động hơn mà cũng có thể đau khổ hơn,

để cởi bớt cảm giác day dứt khi nhìn vào giá sách đầy tràn như một trách nhiệm quá nặng, một lời trách móc cao chạm trần nhà,

để thấy chỉ còn lại quanh mình những cuốn mà dù có bán hết gia sản vẫn không bỏ được,

để nhìn kĩ hơn vào bản chất việc đọc, hiểu ra rằng: đọc sách với mua sách không phải là một, mà mình thì có kindle nên tàng trữ sách giấy cũng không phải là cách duy nhất để có thể đọc,

để trả nợ cho một thời mua sách điên cuồng, một thời tuổi trẻ trống rỗng, thiếu thốn vô phương, chỉ có thể bù đắp bằng sách vở,

để có một nơi viết lách, chia sẻ về sách vở mà không cảm thấy ồn ào như khi chia sẻ trên fb cá nhân, hơn nữa những chia sẻ sẽ tìm được đúng đối tượng,

để tối giản,

để giải thiêng,

vân vân...

2. Một năm bán sách mình đã học được cực kì nhiều điều. Học một cách chậm chậm, vui vui, chứ không như hồi ở LSTS, học mà đau đớn khổ sở, mà trầy vi tróc vảy.

Mấy bạn "đồng nghiệp" bán sách cực kì dễ thương và có vô số điểm chung.

Khách hàng thì lại còn dễ thương gấp trăm lần.

Mỗi ngày đều là những công việc tự giao.

Được quan sát gu đọc phong phú của các bạn khách hàng. Học được cách tôn trọng việc đọc của mỗi cá nhân và không phán xét như mình hay thấy ở ngoài HN người ta phán xét nhau.

Học được cách tính toán khi kinh doanh, các cơ hội, các rủi ro, những điều phải chấp nhận, trả giá, tầm quan trọng của các yếu tố nhỏ tí xíu như bao bì, thiết kế, đơn hàng, ...

Quen mặt tới phát chán mấy anh supership.vn với giaohangnhanh.vn, cũng nhân đó quan sát được thiên hạ làm ăn rần rần tới mức nào. Có nhìn thấy lượng hàng hóa khủng khiếp trong kho giaohangnhanh, thấy anh shipper cứ mỗi ngày lại tới trễ 1 chút, hộp hàng sau lưng anh mỗi ngày đầy thêm cho tới tràn, hay là hôm nào rảnh rỗi ra đường tầm 2 3h chiều thấy quanh mình chỉ toàn shipper và grab, mới hiểu rằng người ta kinh doanh khủng khiếp thế nào. Mình cò con đã thấy bở hơi tai, còn người ta, trong khi mình ngủ có thể họ vẫn đang làm, trong khi mình ngủ có thể tiền vẫn đang chảy vào túi họ từng giờ. Nói chung biết quý trọng đồng tiền hơn, chi tiêu tiết kiệm hơn, hạn chế nợ nần chăm làm việc hơn và năng động lên thấy rõ. Nói to tát là cảm thấy bước đầu hòa vào "nền kinh tế" này.

Một cái nữa mình phát hiện ra khi mình vừa đi dạy vừa bán sách, đó là mình rất hợp làm các công việc mà ở đó mình được "quan tâm", "chăm sóc" cho người ta. Cái bản năng đó phát huy rất tốt khi mình đi dạy và đi bán sách. Cứ ngồi cả ngày nghĩ làm sao để làm cái này tốt hơn, cái kia tốt hơn, làm người ta trải nghiệm vui vẻ, nhẹ nhàng, cảm thấy được trân trọng hơn, đã đủ vui rồi. Dĩ nhiên khi bán sách thì mình làm thợ và làm chủ luôn, không có lãnh đạo, mình không phải "chăm sóc" lãnh đạo, nên vui hơn đi dạy một tẹo ở chỗ đó. Mình rất là dở khoản "chăm sóc", "quan tâm" lãnh đạo. ^^

3. Công việc này đã giúp mình nhìn được đa chiều hơn về sách vở, sự đọc, thị hiếu của xã hội. Nhưng khi nhìn được nhiều mặt hơn thì cũng có nghĩa là nhìn được nhiều mặt không tốt hơn.

Ý thức được những mặt trái của công việc, mình muốn dừng lại để bảo toàn được ranh giới giữa người đọc - người bán, để niềm vui sách vở luôn được thuần khiết nhưng cũng chẳng bao giờ còn là mù quáng tôn sùng.

Đằng sau giải thiêng là gì? Là mình nhận ra, cuộc sống vẫn rất cần một cái gì đó thiêng liêng để bám vào. Đó phải là một sự thiêng liêng thuần khiết, không pha tạp, không lửng lơ, không nửa nọ nửa kia. Quay đi quay lại vẫn thấy đọc sách cần là một cái gì đó đủ thiêng liêng, trong sáng, riêng tư. Nội việc đọc thôi đã có vô thiên lủng các thứ cần thời gian để suy tính cho cẩn thận.

Và để đủ thời gian đọc, cũng như lo lắng cho một số dự định sắp tới, mình nghỉ bán. Buồn không, buồn chứ, vì một năm qua số người dễ thương đáng yêu gặp được hẳn phải bằng 5 năm cộng lại. Tới giờ vẫn chưa nỡ nói trên fanpage là nghỉ bán vì tới phút cuối các bạn khách vẫn cứ dễ thương khủng khiếp như vậy, chẳng thể đành lòng mà nói chia tay chia chân gì được.

Mình quyết định để nguyên fanpage đó, không nhượng lại cho ai hết, để lỡ đâu sau này sa cơ thất thế, các bạn khách hồi xưa biết đâu sẽ là phao cứu sinh cho mình.

Giao tiếp với trẻ, những điều nên tránh

Từ công việc hàng ngày tại một ngôi trường khuyến khích sự tự do ở trẻ em, Hà quan sát thấy một số vấn đề trong giao tiếp với trẻ và ghi ché...